Tìm hiểu về Atisô và công dụng sức khoẻ

Atisô (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp artichaut /aʁtiʃo/) (tên khoa học: Cynara scolymus), còn được viết là a-ti-sô, a ti sô, cũng còn được gọi là ác-ti-sô là loại cây lá gai lâu năm có nguồn gốc từ miền Nam châu Âu (quanh Địa Trung Hải) đã được người Cổ Hy Lạp và Cổ La Mã trồng để lấy hoa làm rau ăn. Atisô có thể cao lên tới 1,5 đến 2 mét, lá cây dài từ 50–80 cm.

Những cây atisô được trồng đầu tiên ở quanh Naples vào giữa thế kỷ 15. Nó được Catherine de Medici giới thiệu tới nước Pháp trong thế kỷ 16, sau đó, người Hà Lan mang nó đến Anh. Atisô tiếp tục được mang tới Mỹ trong thế kỷ 19 bởi những người đến nhập cư: bang Louisiana bởi người Pháp và bang California bởi người Tây Ban Nha. Ngày nay, atisô được trồng chủ yếu ở Pháp, Ý và Tây Ban Nha, Mỹ và các nước Mỹ Latinh. Atisô du thực vào Việt Nam đầu thế kỷ 20, được trồng ở Sa Pa, Tam Đảo, nhiều nhất là ở Đà Lạt.

Hiện nay, người ta trồng atisô không những chỉ dùng lá bắc và đế hoa để ăn mà còn dùng làm thuốc. Hoạt chất chính của atisô là cynarine (Acide 1- 3 dicaféin quinic). Ngoài ra còn có inulin, inulinaza, tanin, các muối hữu cơ của các kim loại Kali, Canxi, Magiê, Natri… Atisô có tác dụng hạ cholesterol và urê trong máu, tạo mật, tăng tiết mật, lợi tiểu, thường được làm thuốc thông mật, thông tiểu tiện, chữa các chứng bệnh về gan, thận. Tuy chất cynarine đã tổng hợp được nhưng người ta vẫn dùng chế phẩm từ cao lá atisô tươi.

Thành phần hóa học

Cụm hoa chứa 3-3,15% protid; 0,1-0,3% lipid; 11-15,5% đường (cần cho người bị bệnh đái tháo đường), 82% nước, còn có các chất khoáng như mangan, phosphor, sắt, các loại vitamin: 300 (gama) vitamin A; 120 (gama) vitamin B1, 30 (gama) vitamin B2, 10 mg vitamin C. 100g. Actisô cung cấp cho cơ thể 50-70 calo. Trong lá cây có một chất kết tinh, thường là phức hợp với calcium, magnesium, kalium, natrium, là một glucosid mà người ta gọi là Cynarin, có công thức C25H24O12. H2O mang hai phân tử acid cafeic và một phân tử acid quinic.

Trong lá tươi ngoài Cynarin, có một tannoid, hai heterosid flavonic là cyanosid và một chất khác không tan trong ete gọi là scolymosid. Các hợp chất polyphenol có trong lá non nhiều hơn lá già, ở phiến lá nhiều hơn cuống lá, ở chóp lá nhiều hơn gốc lá. Từ năm 1956 người ta tổng hợp được Cynarin.

Tác dụng dược lý

Các nhà khoa học Pháp, Liên Xô cũ, Nhật và Thụy Sĩ đã chứng minh các tác dụng của atisô:

  • Tiêm tĩnh mạch dung dịch atisô sau 2 – 3 giờ lượng mật bài tiết gấp 4 lần.
  • Cho uống hoặc tiêm dung dịch atisô làm hạ cholesterol và urê trong máu. Tăng lượng nước tiểu, tăng hàm lượng urê trong nước tiểu.
  • Hoa atisô có tác dụng giảm viêm, hạ cholesterol trong máu.
  • Artichol tiêm và viên uống là sản phẩm tinh chế của atisô. Sau 30 năm có mặt trên thị trường Pháp * nay kiểm tra lại tác dụng dược lý và lâm sàng thấy không có tác dụng như dung dịch toàn phần atisô đã thử nghiệm trước. (Vì vậy Pháp đã ngừng sản xuất Artichol).

Kỹ thuật sơ chế atisô: Trong lá, hoa và thân, rễ của cây atisô chứa nhiều enzym (men) oxy hóa. Sau khi hái, các enzym sẽ hoạt động mạnh, phá hủy các hoạt chất chứa trong dược liệu. Vì vậy phải nhanh chóng diệt men để ổn định hoạt chất bằng các phương pháp sau:

  • Hấp 5 phút trong hơi cồn sôi rồi phơi hoặc sấy khô ngay.
  • Ngâm trong dung dịch NaCl 5% (muối ăn) rồi phơi hoặc sấy khô ngay.
  • Nếu không nhanh chóng diệt men mà chỉ phơi sấy khô dược liệu theo phương pháp thông thường thì 80 – 90% hoạt chất có trong atisô bị phá hủy (đó là điều các nhà sản xuất chế phẩm atisô phải quan tâm).

Atisô được chiết xuất tại nhà máy Ladophar – Lâm Đồng

Ngày 24/9, tại Khu công nghiệp Phú Hội, Công ty CP Dược Lâm Đồng (Ladophar) đã khánh thành Nhà máy sản xuất đông dược quy mô lớn nhất tại khu vực Tây Nguyên. Dự án nhà máy sản xuất đông dược được khởi công từ năm 2013, trên diện tích xây dựng 7.500m2, gồm hai nhà máy Trà thảo dược và Chiết xuất cao dược liệu.

Với tổng vốn đầu tư hơn 100 tỷ đồng, Nhà máy có hai hệ thống dây chuyền chuyên sản xuất, công suất thiết kế 800 tấn trà thảo dược, 360 tấn cao mềm và cao khô mỗi năm. Đây là nhà máy chế biến đông dược thứ 42 trên cả nước và đạt tiêu chuẩn thực hành tốt sản xuất thuốc (GLP) theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Ladophar đang cố gắng phát huy giá trị loại thảo dược đặc hữu của tỉnh Lâm Đồng và cây dược liệu quốc gia là actiso theo chương trình của Bộ Y tế. Sản phẩm của Ladophar cũng là nguồn nguyên liệu dược để cung cấp cho các công ty dược khác trong và ngoài nước.

Cây Atiso có giá trị kinh tế từ thân, rễ, lá, hoa đều có giá trị sử dụng. Tuy nhiên, người Nhật rất kỹ càng ngay trong khâu đầu tiên là chọn giống. Giống Atiso trong hình là loại A85 đã lai tạo và đạt chuẩn yêu cầu VietGap mà người nông dân trồng để cung cấp cho nhà máy Ladophar.

Write a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *